Dieren en sporen Eikenprocessierups: preventief beheren vóór de brandharen er zijn
Blog · 30 september 2026 · 2 min
Eikenprocessierups: preventief beheren vóór de brandharen er zijn
Beheren, preventief bestrijden en curatief bestrijden zijn drie verschillende stappen. Een plan begint vóór het seizoen, bij de eigenaar van de boom.
Bureau voor Dierplagen
Redactie
Overlast van de eikenprocessierups begint niet in juni, maar al in het voorjaar. Het Kennisplatform Processierups, waarvan het RIVM het secretariaat voert, onderscheidt beheren, preventief bestrijden en curatief bestrijden. Voor gemeenten, bedrijven, VvE's en particulieren met eiken is dat onderscheid bruikbaar bij het plannen. Deze blog helpt u de keuzes te begrijpen; hij is geen bestrijdingsadvies voor een specifieke boom.
Wie beslist over een boom?
Volgens het Kennisplatform beslist de eigenaar van de boom of en hoe de overlast wordt aangepakt. In de meeste gevallen is dat de gemeente. Voor een boom op eigen terrein bent u volgens GGD Leefomgeving zelf verantwoordelijk.
Breng daarom in de winter in kaart welke eiken u beheert, waar mensen onder of langs lopen en waar vorig jaar nesten zaten. Zo weet u waar u het eerst op moet letten.
Beheren, preventief of curatief?
Beheren betekent volgens het Kennisplatform dat de groei van het aantal rupsen zo veel mogelijk wordt afgeremd door de leefomgeving onaantrekkelijk te maken. Het is de meest ecologische, maar ook indirecte manier om overlast te verminderen.
Dreigt toch overlast, dan zijn er twee vormen van bestrijding. Preventieve bestrijding gebeurt als de rupsen nog geen brandharen hebben; curatieve bestrijding richt zich op het onschadelijk maken van brandharen die er al zijn. Middelen voor beide vormen moeten aan regels voldoen; het Ctgb beoordeelt werkzaamheid en veiligheid.
Lees hoe het Kennisplatform dit uitlegtWelke preventieve middelen bestaan er?
Het Kennisplatform publiceert informatiebladen over 22 methoden. Als preventieve, biologische middelen noemt het onder meer nematoden en een bacteriepreparaat (Bt). Ook folie om de stam, feromoonvallen en het uitzetten van gaasvlieglarven of lieveheersbeestjes staan in het overzicht, elk met een eigen afweging.
Het zijn middelen voor boomeigenaren en de partijen die zij inschakelen, geen huismiddelen. Vraag bij een voorstel altijd welke methode wordt gebruikt, waarom die bij de situatie past en wat de neveneffecten zijn.
Bekijk de informatiebladenNatuurlijke vijanden helpen, maar langzaam
Veel dieren eten processierupsen. Het Kennisplatform noemt onder meer koolmezen, spreeuwen, boomklevers en spechten, en insecten zoals de kleine poppenrover en de rupsenaaskever. Gaasvlieglarven en larven van lieveheersbeestjes eten eitjes en de allerjongste rupsen.
Diversiteit aan boomsoorten, extensief maaibeheer en bloemrijke bermen vergroten het aantal natuurlijke vijanden. GGD Leefomgeving adviseert in de eigen tuin verschillende bloeiende planten en struiken te planten en nestkasten voor vogels en vleermuizen op te hangen. Het Kennisplatform waarschuwt wel dat dit een proces van jaren is.
Bekijk de natuurlijke vijandenOude nesten tellen ook mee
Nesten zitten vol brandharen die bij het vervellen en verpoppen zijn achtergebleven. Het Kennisplatform adviseert ze te laten verwijderen als ze overlast kunnen geven, ook als de vlinders al zijn uitgevlogen. Op plekken zonder overlast kunnen natuurlijke vijanden zoals sluipvliegen zich juist in oude nesten ontwikkelen.
Haal nesten nooit zelf weg. BVD verwijdert geen eikenprocessierupsnesten. We publiceren deze informatie om een vondst te herkennen en onveilig zelf ingrijpen te voorkomen.
Lees hoe u een nest herkent