Rat op zolder of in de schuur: bruine of zwarte rat?

Een rat hoog in een gebouw kan een klimmende bruine rat zijn, maar ook een zwarte rat. Het verschil bepaalt waar u naar de toegang zoekt.

Bureau voor Dierplagen

Redactie

Rat op zolder of in de schuur: bruine of zwarte rat?

Gestommel boven een plafond, keutels op zolder of een rat op een balk in de schuur: dat roept de vraag op welk dier het is. De zwarte rat (Rattus rattus) leeft graag hoog en droog in gebouwen. Maar de bruine rat klimt ook goed, en op zolder kan ook een muis of steenmarter de oorzaak zijn. Deze pagina helpt u de sporen te lezen en te bepalen welke vervolgstap past. De volledige soortbeschrijving van de zwarte rat staat op een aparte pagina.

Welke dieren komen hoog in een gebouw voor?

Op zolders en in schuren gaat het meestal om huismuizen, bruine ratten, zwarte ratten of een steenmarter. Een steenmarter is veel groter, maakt 's nachts vaak luid gestommel en laat andere uitwerpselen achter. Muizen zijn klein en laten keutels als hagelslag achter. Ratten zitten daar qua formaat en keutels tussenin.

Leg daarom eerst vast wat u hoort of ziet: het tijdstip, het soort geluid, de plek en de vondsten. Een geluid alleen is geen betrouwbare aanwijzing voor de soort.

Lees hoe u steenmartergeluid herkent

Hoe onderscheidt u een bruine en zwarte rat?

Kijk naar staart en oren. Bij de zwarte rat is de staart langer dan het lichaam en zijn de oren groot, dun en bijna kaal. Bij de bruine rat is de staart korter dan het lichaam en zijn de oren klein en behaard. De zwarte rat is ook slanker, met een spitsere snuit, en veel lichter: 130 tot 280 gram tegenover tot circa 500 gram.

De kleur is niet betrouwbaar. Zwarte ratten kunnen grijsbruin zijn, en er bestaan ook zwarte bruine ratten. Ziet u het dier op camera of op een foto, let dan vooral op de staartlengte vergeleken met het lichaam.

Bekijk de kenmerken van de zwarte rat

Wat vertellen keutels op zolder?

Keutels van de zwarte rat zijn donker, gebogen en spoelvormig met spitse uiteinden, ongeveer 1 centimeter lang. Keutels van de bruine rat zijn groter en stomper, ongeveer 2 centimeter lang en 0,5 centimeter dik. Huismuiskeutels zijn 3 tot 8 millimeter en lijken op hagelslag.

Zwarte ratten laten keutels vaak verspreid over richels en balken achter. Let ook op knaagholen in houten betimmering of isolatieplaten en op vettige vegen langs balken. Fotografeer vondsten met een maatverwijzing voordat u opruimt, en draag daarbij handschoenen.

Vergelijk keutels van rat, egel en steenmarter

Waar leeft de zwarte rat in Nederland?

De zwarte rat is in Nederland veel zeldzamer dan de bruine rat. Het KAD noemt havengebieden en agrarische bedrijven in Noord-Brabant, Zeeuws-Vlaanderen en Noord-Limburg, en een toename in stedelijke omgeving. Volgens de Zoogdiervereniging zit hij vooral in varkens- en pluimveestallen en minder vaak in woonhuizen.

Woont u ver van zulke gebieden en vindt u sporen op zolder, dan is een klimmende bruine rat of een muis vaak waarschijnlijker. Een determinatie van een keutel of een foto van het dier geeft meer zekerheid dan een schatting op basis van de plek.

Waarom maakt de soort verschil?

Een bruine rat komt meestal van onderen: via het riool, een kapotte afvoer, de kruipruimte of een gat in de gevel op maaiveldhoogte. Een zwarte rat klimt en springt en komt vaker via hoger gelegen openingen binnen. Het KAD noemt kieren onder dakpannen, golfplaten en damwanden.

De soort bepaalt dus waar u naar de toegang zoekt. Wie alleen onderaan de gevel dicht, laat een zwarte rat misschien een route via het dak. Wie alleen het dak controleert, mist bij een bruine rat mogelijk een gebrek in de afvoer.

Wat is een passende vervolgstap?

Voor particulieren zijn in Nederland volgens het KAD geen chemische middelen tegen ratten toegelaten. Ratten wantrouwen nieuwe voorwerpen, en een vrijgekomen plek wordt snel opnieuw bezet als voer en toegang blijven. Een aanpak begint daarom met het vaststellen van de soort en de route naar binnen.

Twijfelt u tussen rat, muis en steenmarter op zolder, dan is een inspectie van de toegangen een logische stap. Reguliere bestrijding is geen kernspecialisme van BVD; we nemen die alleen lokaal en afhankelijk van de situatie aan. Stuur bij een vraag foto's van keutels, knaagsporen en mogelijke openingen, met uw postcode.

Bekijk hoe een inspectie verloopt