Zwarte rat herkennen: lange staart, grote oren en hoge plekken

De zwarte rat is in Nederland zeldzamer dan de bruine rat en leeft vooral hoog en droog in gebouwen. Staart en oren zeggen meer dan de kleur.

Bureau voor Dierplagen

Redactie

De zwarte rat (Rattus rattus) kwam oorspronkelijk niet in Nederland voor. Volgens het KAD leeft hij hier plaatselijk in havengebieden en op agrarische bedrijven, vooral in Noord-Brabant, Zeeuws-Vlaanderen en Noord-Limburg. De soort wordt ook vaker in stedelijke omgeving gevonden. Omdat hij slecht tegen kou kan, leeft hij in ons klimaat vrijwel alleen in en rond gebouwen. Ondanks de naam is de kleur geen goed herkenningspunt.

Hoe herkent u een zwarte rat?

De zwarte rat is slank, met een vrij spitse snuit, grote donkere ogen en grote, dunne, bijna kale oren. Zonder staart is hij 16 tot 24 centimeter lang. De staart is eenkleurig en langer dan het lichaam. Met 130 tot 280 gram is hij veel lichter dan een volwassen bruine rat.

De vacht varieert van zwart-grijs tot grijsbruin met een witte of lichtgrijze buik. Een zwarte vacht bewijst dus niets: er bestaan ook zwarte bruine ratten. Vergelijk daarom staart en oren. Is de staart korter dan het lichaam en zijn de oren klein en behaard, dan gaat het om een bruine rat.

Bekijk de zwarte rat bij de Zoogdiervereniging

Waar leeft de zwarte rat?

In warmere streken leeft de zwarte rat in bomen. In Nederland zoekt hij hoge, droge plekken in gebouwen op: zolders, vlieringen, schuren, pakhuizen en stallen. De Zoogdiervereniging noemt vooral varkens- en pluimveestallen en minder vaak woonhuizen. Soms leeft hij onder funderingen, en in warme zomers nestelt hij ook in klimop of hagen.

Hij heeft minder vocht nodig dan de bruine rat en kan daardoor goed op droge plekken leven. Een rattenspoor hoog in een schuur of op een zolder kan dus bij deze soort passen, maar ook bruine ratten klimmen. De plek alleen bepaalt de soort niet.

Lees over ratten op zolder

Hoe gedraagt een zwarte rat zich?

Zwarte ratten zijn snel, klimmen en springen uitstekend en zijn vooral in de schemer en 's nachts actief. Ze vertrouwen op reuk, gehoor en snorharen. Een groep houdt een eigen territorium aan en duldt daar geen andere groepen. Volgens het KAD neemt een nieuwe groep een vrijgekomen territorium snel over als de oorzaak niet is weggenomen.

Ratten zijn wantrouwig tegenover nieuwe voorwerpen in hun omgeving. Een val die net is neergezet, wordt daarom vaak eerst gemeden. De zwarte rat eet vooral noten, granen en vruchten, ongeveer 15 gram per dag, en legt voorraden aan.

Welke sporen passen bij deze soort?

De keutels zijn donker, gebogen en spoelvormig met spitse uiteinden, ongeveer 1 centimeter lang en 2 tot 3 millimeter dik. Keutels van de bruine rat zijn groter en stomper. Langs vaste looproutes ontstaat buiksmeer. In stof ziet u soms pootafdrukken en een sleepspoor van de staart.

Zwarte ratten knagen holen door houten betimmering en zelfs door dikke isolatieplaten. Ze lopen graag langs een wand of balk met dekking aan één kant, waardoor vaste paden zichtbaar worden. Maak foto's van keutels met een maatverwijzing en van de plek waar ze liggen. Bij twijfel over de soort kan een determinatie uitkomst geven.

Vergelijk met de bruine rat

Hoe houdt u zwarte ratten buiten?

Omdat deze soort klimt en hoog leeft, zijn juist hoger gelegen openingen belangrijk. Het KAD noemt kieren onder dakpannen, golfplaten en damwanden. Openingen worden meestal verkleind tot maximaal 0,5 centimeter, zodat ook muizen buiten blijven. Houd daarbij rekening met ventilatie en met de bouwregels.

Berg voer en voorraden op in afsluitbare bakken en voorkom langdurige opslag tegen wanden. Houd gevels vrij van dichte begroeiing. Bij bedrijven helpt het om aangevoerde goederen en pallets te controleren, omdat zwarte ratten ook via transport worden verspreid.

Wanneer is specialistische hulp nodig?

Voor particulieren zijn in Nederland volgens het KAD geen chemische middelen tegen ratten toegelaten. Het KAD noemt de aanpak van een locatie met veel zwarte ratten een specialistische taak, omdat de dieren wantrouwig zijn en een vrijgekomen territorium snel opnieuw wordt bezet. Wering, voedsel en toegang horen daarom altijd bij het plan.

Draag handschoenen als u keutels opruimt. Reguliere bestrijding is geen kernspecialisme van BVD; we nemen die alleen lokaal en afhankelijk van de situatie aan. Geef bij een vraag uw postcode, foto's van de sporen en de plek in het gebouw door.

Bekijk de lokale rattenroute