Bruine rat herkennen: staart, oren, keutels en leefwijze

De bruine rat is de meest voorkomende rat in Nederland. Staart, oren en keutels helpen hem te onderscheiden van de zwarte rat en van dieren langs het water.

Bureau voor Dierplagen

Redactie

Bruine rat herkennen: staart, oren, keutels en leefwijze

De bruine rat (Rattus norvegicus) is volgens het KAD de meest voorkomende rattensoort in Nederland. Hij leeft waar mensen wonen, werken en afval achterlaten, en vaak dicht bij water. Een rat die u één keer in de tuin ziet, zegt nog weinig. Terugkerende waarnemingen, graafgaten of keutels op vaste plekken wijzen eerder op een bron in de buurt. Deze pagina helpt u de soort en zijn sporen te herkennen.

Hoe herkent u een bruine rat?

Een volwassen bruine rat is zonder staart ongeveer 19 tot 30 centimeter lang en weegt tot circa 500 gram. De rug is geel- tot grijsbruin, de buik lichter grijs tot vuilwit. De snuit is vrij kort en stomp, de oren zijn klein en behaard. Er komen ook andere kleuren voor, zelfs zwarte en albino dieren. Kleur alleen is dus geen betrouwbaar kenmerk.

Kijk vooral naar de staart. Die is dik, rond, bijna kaal en altijd korter dan het lichaam. Bij de zwarte rat is de staart juist langer dan het lichaam en zijn de oren groot, dun en bijna kaal. De Zoogdiervereniging noemt die combinatie van staartlengte en oren het duidelijkste verschil.

Bekijk de bruine rat bij de Zoogdiervereniging

Met welke dieren kunt u hem verwarren?

Ziet u een donker dier hoog in een schuur of op zolder, dan kan het ook een zwarte rat zijn. Die soort komt in Nederland veel minder voor en leeft vooral op droge, hoge plekken in gebouwen. Langs een sloot of vijver lijkt een zwemmende bruine rat soms op een woelrat of muskusrat. De muskusrat is veel groter en heeft een zijdelings afgeplatte staart. Een woelrat ligt hoger in het water en heeft een stompere snuit met kleine oren.

Een jonge rat wordt soms voor een muis aangezien. Bij twijfel helpt een scherpe foto met een voorwerp ernaast om de maat te zien. Keutels geven vaak meer zekerheid dan een vluchtige waarneming.

Vergelijk met de zwarte rat

Hoe leeft de bruine rat?

De bruine rat is vooral 's nachts actief en vindt zijn weg op reuk. Hij kan goed graven, zwemmen en klimmen. Omdat hij dagelijks vocht nodig heeft, zit hij graag in een waterrijke omgeving, bij sloten, in het riool en rond afvoeren. Hij eet vrijwel alles, maar kiest het beste wat er is: granen, groente, fruit, vlees en vis. Volgens het KAD eet een bruine rat gemiddeld 15 tot 20 gram per dag.

Een vrouwtje kan vanaf ongeveer drie maanden jongen krijgen, met gemiddeld 7 tot 10 jongen per nest en na een draagtijd van ongeveer drie weken. Met voldoende voedsel en schuilplekken kan een groep daardoor snel groeien. Het omgekeerde geldt ook: wie voer en beschutting wegneemt, maakt een plek minder geschikt.

Welke sporen laat een bruine rat achter?

De keutels zijn bruin tot grijs, stomp en ongeveer 2 centimeter lang en 0,5 centimeter dik. Dat is veel groter dan muizenkeutels van 3 tot 8 millimeter. Langs muren en randen waar ratten vaak lopen, ontstaat een vettige, donkere veeg: buiksmeer. In stof ziet u soms pootafdrukken en een sleepspoor van de staart.

Buiten vindt u vaak graafgaten van enkele centimeters doorsnede, bijvoorbeeld langs een schutting, onder een tegel of onder een compostbak. Binnen gaat het om knaagsporen aan verpakkingen, houten delen, leidingen, kabels en isolatiemateriaal. Fotografeer sporen met een maatverwijzing voordat u schoonmaakt.

Vergelijk keutels van rat, egel en steenmarter

Waarom is een rat bij huis een aandachtspunt?

Ratten kunnen voedsel en oppervlakken bevuilen met urine en uitwerpselen. Het RIVM noemt ratten en muizen als bekende bron van leptospirose. Het grootste risico voor mensen is volgens het RIVM oppervlaktewater dat met rattenurine is besmet. Draag handschoenen als u keutels of een dode rat opruimt en was daarna uw handen.

Knaagschade aan kabels kan storingen veroorzaken, en graafwerk kan bestrating of een fundering laten verzakken. Dat maakt het zinvol om een terugkerende rat serieus te nemen. Het betekent niet dat één waarneming direct een grote ingreep vraagt.

Lees hoe u ratten in de tuin aanpakt

Wat kunt u doen?

Begin bij voedsel en beschutting: vogelvoer, huisdierenvoer, afgevallen fruit, open afval en langdurige opslag tegen de gevel. Voor particulieren zijn in Nederland volgens het KAD geen chemische middelen tegen ratten toegelaten. Openingen in de gevel kunt u laten dichten tot maximaal 0,5 centimeter, zonder dat ventilatie verloren gaat. Overleg met buren als u meer adressen met overlast vermoedt.

Blijft de overlast terugkomen, dan is onderzoek naar de bron en de toegang nodig. Reguliere bestrijding is geen kernspecialisme van BVD; we nemen die alleen lokaal en afhankelijk van de situatie aan. Geef bij een vraag uw postcode, de plek van de sporen en foto's door.

Bekijk de lokale rattenroute